10 lutego 1940 roku rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja ludności polskiej na Sybir, przeprowadzona przez sowieckie NKWD.

W jej wyniku w głąb Związku Sowieckiego wywieziono około 140 tys. obywateli polskich. Wielu umarło już w drodze, tysiące nie wróciły do kraju. Wśród osób wówczas deportowanych były głównie rodziny wojskowych, urzędników, pracowników służby leśnej i kolei ze wschodniej części kraju.

Pierwsza deportacja odbyła się w straszliwych warunkach, które dla wielu były wyrokiem śmierci. W czasie jej realizacji temperatura dochodziła nawet do -40°C. Na spakowanie się wywożonym dawano od kilkudziesięciu do kilkunastu minut. Bywało i tak, że nie pozwalano zabrać ze sobą niczego.

Deportowanych przewożono w wagonach towarowych z zakratowanymi oknami, w których umieszczano po 50 lub więcej osób. Podróż na miejsce zsyłki trwała niekiedy nawet kilka tygodni. Warunki panujące w czasie transportu były przerażające, ludzie umierali z zimna, z głodu i wyczerpania.

Celem deportacji Polaków w głąb ZSRS było zniszczenie struktury narodowej na ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej i równocześnie zasilenie systemu pracy przymusowej, na którym w dużej mierze opierała się sowiecka ekonomika. Polaków wywieziono w bardzo różne rejony Związku Sowieckiego – zarówno na Syberię, jak i Jakucję, Obwód Nowosybirski, Kraj Ałtajski, ale także na obszary Uralu.

Kolejne deportacje obywateli polskich przeprowadzono w kwietniu i czerwcu 1940 roku. Ostatnią rozpoczęto w przededniu wojny niemiecko-sowieckiej pod koniec maja 1941 roku. W sumie w czterech deportacjach zesłano około 330-340 tys. osób.

foto: Deportowani 10 lutego 1940 r. z Kolonii Sobótka w pow. podhajeckim woj. tarnopolskie przy pracy w tajdze. Dworyszcze, rejon kazaczyński, Krasnojarsk.
źródło: IPN

—
O bogatyńskich obchodach rocznicy pisaliśmy w artykule 82 rocznica masowej deportacji Polaków na Sybir