Jesteś tutaj: Strona główna / BOGATYNIA / O gminie / Historia / Bogatynia XV- XVII stulecie




Bogatynia XV- XVII stulecie

Data publikacji:

21 Grudzień 2009

Autor publikacji:

Ryszard Zawadzki

Bogatynia od XV do XVII stulecia

W pierwszej połowie XV wieku Górne Łużyce stały się celem najazdu Husytów. Zbrojne oddziały ruchu husyckiego nie ominęły niestety także Bogatyni. Wiele zniszczeń dokonały tutaj oddziały husyckie w latach 1425- 1430. Napastnicy zrabowali wieś, zdobyli również kościół który ograbili. Kronikarze wspominają również fakt uprowadzenia wielu mieszkańców wsi.
Bogatynia długo leczyła rany po wyniszczających najazdach husytów. Proces stabilizacji trwał wiele dziesiątków lat i oprócz zanotowanych w kronikach pospolitych przestępstw, nic nie zakłócało spokojnego rozwoju wsi i egzystencji jej mieszkańców. Osią wsi był potok (dzisiaj rzeka Miedzianka), wzdłuż którego ciągnęła się główna wiejska droga, przy której znajdowały się drewniane domy i przylegające do nich grunty rolnicze. W środkowej części wsi, po obu stronach głównej drogi wiejskiej znajdowały się „łany proboszczowskie”, z których proboszcz miejscowej parafii katolickiej pobierał czynsz. Wieś mogła się rozwijać ze względu na położenie przy uczęszczanej drodze handlowej z Żytawy do Frydlandu, trakt ten natomiast był częścią składową dużego szlaku handlowego z Drezna na Śląsk. Przez środkową część ówczesnej Bogatyni, z zachodu na wschód prowadziła też tzw. „złodziejska ścieżka”, będąca połączeniem między Grabseinem i Frydlantem.
We wspomnianej już wcześniej kronice Bogatyni Rösler napisał: „ W 1517 roku doktor Marcin Luter zapoczątkował błogosławione dzieło reformacji, które odważnie kontynuował, napełniając serca czcicieli Boga jaśniejszym światłem Ewangelii Chrystusowej. Także na Łużycach na ogół przyjmowano reformację z entuzjazmem i rzesza jej zwolenników powiększała się z każdym rokiem – wbrew potężnym przeszkodom jakie napotykała”... Cytat ten ilustruje okoliczności rozprzestrzeniania się religii protestanckiej również w Bogatyni i jej okolicach. Tutaj decydujące znaczenie miała postawa miejscowych feudałów, głównie Bibersteinów, którzy sceptycznie patrzyli na bogaty klasztor w Marienthalu, dysponujący olbrzymim kompleksem dóbr ziemskich, w których to dobrach część Bogatyni zajmowała poczesne miejsce. Szeregi wyznawców religii Lutra w Bogatyni powiększały się tak szybko, że w 1565 roku proboszcz parafii katolickiej Martin Hammer zrzekł się swojego stanowiska, gdyż nie miał już parafian...Pierwszym protestanckim duchownym w Bogatyni był pastor Gregorius Füger, sprawujący swój urząd w latach 1567-1583.
W opisie Bogatyni, dokonanym w okresie rozwoju reformacji , a sporządzonym przez J.T.D. Röslera czytamy, że „ od XVI stulecia wzrastała coraz bardziej liczba mieszkańców i domów, tak w części klasztornej jak i żytawskiej”.
Rozwój wsi został zahamowany na skutek trwającej w latach 1618-1648 wojny trzydziestoletniej. Wprawdzie Bogatynia nie była teatrem działań zbrojnych walczących stron, ale kwaterunek żołnierzy, podatki wojenne, obowiązkowe dostawy towarów a i zwykłe rozboje kwaterujących wojsk, spowodowały liczne zniszczenia i zubożenie ludności. Mieszkańcy musieli „na bieżąco” zaopatrywać w jedzenie przechodzące tędy oddziały wojsk czeskich, saskich, szwedzkich i cesarskich.
Wojska cesarza Ferdynanda II-go wspomagane były podczas działań wojennych przez oddziały elektora saskiego Jana Jerzego. Coraz większe wydatki ponoszone podczas działań przez tego ostatniego skłoniły elektora do wystąpienia o zwrot nakładów wojennych. Cesarz nie dysponował środkami na pokrycie żądań, oddał więc w zastaw całe Górne Łużyce latem 1623 roku. Praktycznie od tego czasu zaczęło się tutaj panowanie saskie, w sposób formalny obowiązujące od 1635 roku. Bogatynia znalazła się na obrzeżach Saksonii...
Po wojnie trzydziestoletniej rozpoczął się kolejny etap rozwoju wsi. Jeszcze podczas trwania wojny zaczęli tu przybywać liczni uciekinierzy z sąsiednich Czech i innych krajów cesarskich w związku z prześladowaniami protestantów. Natomiast w Bogatyni, jak i na całych Górnych Łużycach książę elektor saski Jan Jerzy postanowił utrzymać swobody religijne mieszkańców – protestantów i katolików. W Bogatyni zaczęli osiedlać się tzw. „eskulanci” – protestanccy uciekinierzy. W latach 1623-1624 pogranicze czeskie musieli opuścić duchowni protestanccy- jeden z nich Johann Fleischmann osiedlił się w Bogatyni.
Od połowy XVII wieku, po zakończeniu wojny trzydziestoletniej datuje się rozwój rzemiosła w Bogatyni. Wcześniej zajęcia ludności wsi miały bardzo jednolity charakter – mieszkańcy byli rolnikami. Był tutaj młyn, od 1467 roku zarządzany przez siostry cysterki. Drugi zbudowano w 1586 roku, także pod zarządem sióstr. Oprócz tego istniały dwie kuźnie, od początku XVII wieku piekarnia i mała wytwórnia win. Natomiast na podstawie spisu z 1649 roku wiadomo, że w Bogatyni mieszkało 17 tkaczy płótna, czterech młynarzy, trzech szewców i spora grupa innych rzemieślników. W 1697 roku wymienionych jest już 372 mieszkańców którzy trudnili się rzemiosłem. Jednak w przewadze była to nadal wieś rolnicza. Można przypuszczać, iż w XVII wieku większość zabudowań umiejscowiona była po obu stronach drogi biegnącej wzdłuż potoku z południa na północ. Domy były drewniane, z nimi sąsiadowały niewielkie zabudowania gospodarcze. Do połowy XIX wieku poszczególne części wsi oddzielały od siebie specjalne bramy wjazdowe do części należącej do parafii, części żytawskiej lub młyna.
Nadal jednak, tak jak i wcześniej Bogatyni nie omijały problemy wynikające z toczących się wojen czy też klęsk żywiołowych nawiedzających Górne Łużyce.