Jesteś tutaj: Strona główna / BOGATYNIA / O gminie / Historia / Bogatynia XIII - XV stulecie




Bogatynia XIII - XV stulecie

Data publikacji:

21 Grudzień 2009

Autor publikacji:

Ryszard Zawadzki

Bogatynia od XIII do XV stulecia

Historia Bogatyni sięga XIII stulecia, kiedy to wieś pojawia się po raz pierwszy jako Richinowe oraz Richnov w źródłach pisanych z 1262 roku. W połowie XIII wieku osada Richinowe należała do domeny rycerskiego rodu von Opal. Senior rodu, rycerz Werner von Opal sprzedał 10 łanów w Richinove na rzecz klasztoru sióstr cysterek w Marienthal. Fakt sprzedaży ziemi klasztorowi przez von Opalów został potwierdzony przez króla Przemysła Ottokara II na piśmie w 1262 roku. Wtedy po raz pierwszy pojawiła się nazwa Richinowe- pierwotna nazwa współczesnej Bogatyni. Pewnie von Opalowie byli właścicielami wsi w XIII stuleciu, ale obszary przekazane przez nich klasztorowi w Marienthalu nie były jedynymi, które siostry cysterki posiadały w Bogatyni sprzed 750 lat. Warto w tym miejscu wspomnieć, że od 1245 roku dobrami zakonnymi opactwa w Marienthal opiekował się – z mandatu królów czeskich – hrabia von Dohna na Grafensteinie w Czechach (dzisiaj zamek Grabstein nieopodal Hradka). Fakt sprzedaży 10-ciu łanów ziemi w Bogatyni na rzecz klasztoru sygnowany był przez pierwszą w dziejach klasztoru Marienthal opatkę Adelajdę (1234-1267), która również, tak jak zarządca jej dóbr pochodziła z rodu von Dohna na Grafensteinie. Owe 10 łanów w Bogatyni, będących w posiadaniu opatki od 1262 roku, dało początek folwarkowi klasztornemu w Richinowe. Późniejsza nazwa miejscowości – Reichenau – w tekście używana będzie współczesna nazwa naszego miasta - Bogatynia
W XII i XIII wieku Bogatynia była prawdopodobnie częścią składową „państwa Żytawa” a następnie „państwa Trzciniec". Łużyce Górne od XIII wieku należały do Czech. Od tego okresu teren ten stał się miejscem intensywnej kolonizacji niemieckiej, przede wszystkim obszarów nad Nysą w okolicach Żytawy (Zittau), aż do Zgorzelca. Osiedlali się tutaj Serbołużyczanie, Flamandowie, Bawarczycy, a także przybysze z Turyngii i Frankonii. Kolonizacja tych obszarów postępowała wraz z chrystianizacją. Wschodnia część Górnych Łużyc, położona nad Nysą – tu gdzie głównymi grodami była Żytawa i Zgorzelec- zarządzana była przez panów czeskich. Na obszarze „państwa Żytawa” w XII i XIII wieku istniały cztery kompleksy dóbr ziemskich, których centra administracyjne znajdowały się na zamkach. Jednym z nich był zamek Ronowe (dzisiaj wątłe ruiny w Trzcińcu Górnym). Dobra panów trzcinieckiego zamku obejmowały również, oprócz wielu innych, domeny w Bogatyni. W roku 1332 roku Jarosław von Schlieben, burgrabia na Trzcińcu, sprzedał czynsze w Bogatyni siostrom cysterkom z Maryjnego Dołu (Marienthal). W Bogatyni powiększał się obszar należący do klasztoru, tym więcej, że niebawem, w 1338 roku Walter von Grisslau i jego syn Otton przekazali klasztorowi darowiznę w Bogatyni, obejmującą 4 grzywny czynszu. Przekazanie dóbr bogatyńskich klasztorowi przez von Schliebena oraz rodzinę von Grisslau zostało zaakceptowane i potwierdzone przez piastowskiego księcia świdnicko-jaworskiego Henryka I-go, którego domeną były Łużyce Wschodnie w latach 1319-1329. A skąd wzięła się władza piastowskiego księcia na Górnych Łużycach? Stało się tak za sprawą króla czeskiego Jana Luksemburskiego, który w 1319 roku przekazał okręg żytawski (chodziło głównie o zamek w Trzcińcu) księciu świdnicko-jaworskiemu Henrykowi .Okolice Bogatyni miały być wianem dla Agnieszki, żony księcia Henryka. Po śmierci księcia, w 1346 roku Łużyce Wschodnie wróciły do Czech. W tym czasie trwał nadal proces przejmowania dóbr w Bogatyni przez klasztor sióstr cysterek. Jeszcze w 1358 roku zakonnice kupiły od Jana Hinfuchta, mieszczanina z Żytawy, kolejny fragment wsi. Kolejne łany ziemi w Bogatyni stały się własnością klasztoru w latach od 1361 do 1387r. Można przyjąć, ze większa część wsi należała do dóbr klasztornych od roku 1467, kiedy to za sprawą braci Hansa, Konrada i Adama von Kyaw z Rybarzowic, siostry cysterki weszły w posiadanie młyna wodnego w Richinowe, otrzymały czynsze z bogatyńskich ogrodów, opatka z Maryjnego Dołu nabyła uprawnienia sądownicze jak również prawo patronatu nad kościołem . Warto w tym miejscu wspomnieć o von Kyawach, rodzie rycerskim z Reibersdorf (Rybarzowice – wieś już nie istnieje, poddała się niestety odkrywce kopalni węgla), którego przedstawiciele mieli wpływ na średniowieczne losy Bogatyni. To Henricus Kyaw w 1419 roku nabył prawa do sprawowania sądownictwa w Bogatyni, sprawował również patronat nad kościołem we wsi. Potomkowie Henricusa von Kyawa zbyli część swoich przywilejów na rzecz sióstr cysterek z Marienthalu.
Władcy tych ziem, okolic Bogatyni, kilkakrotnie potwierdzali szczególne uprawnienia zakonu sióstr cysterek w Marienthalu wobec Bogatyni. Czynił tak król Jan Luksemburski oraz jego syn Karol IV. Po raz ostatni miało to miejsce w dokumencie z 17 maja 1352 roku, w którym potwierdzone zostało prawo sióstr klasztornych do 10 łanów i 25 marek czynszu z tej wsi.
W końcu XV wieku, w zasadzie wyłącznymi właścicielami Bogatyni były dwa podmioty: klasztor cysterek w Marienthalu ( siostry posiadały większą część wsi) oraz miasto Żytawa. Nie można dzisiaj jednoznacznie ustalić, kiedy mieszczanie z Żytawy uzyskali dobra w Bogatyni. Faktem jednak jest, że już w 1391 roku bogatyńscy chłopi płacili czynsz władzom miasta dwa razy w roku.
Spośród wsi z okolic Żytawy w końcu XIV wieku, Bogatynia była jedną z najbogatszych, terytorialnie nawet większą od Żytawy. W połowie XIV wieku miała obszar prawie 40 łanów.
J.T.D.Rösler w kronice Bogatyni, wydanej w Żytawie w roku 1823 wspomina, że kościół powstał w roku 1300-setnym. Od początku istnienia parafia bogatyńska należała do dekanatu żytawskiego w diecezji praskiej. Od 1344 roku Praga stała się siedzibą arcybiskupa, którego pieczy podlegał m.in. dekanat żytawski. Kościół w Bogatyni był centrum parafii, która obejmowała jeszcze swoim zasięgiem Jasną Górę, Markocice i Hermanice.