Jesteś tutaj: Strona główna / OCHRONA ŚRODOWISKA / Materiały edukacyjne / Gospodarka wodna czyli niezwykle pilna sprawa




Gospodarka wodna czyli niezwykle pilna sprawa

Data publikacji:

24 Wrzesień 2013

Z początkiem czerwca niestety po raz kolejny odczuliśmy niezwykłą siłę przyrody. Intensywne deszcze spowodowały lokalne podtopienia oraz zalania piwnic, a nawet budynków. Wystąpiły one zarówno w południowej, jak i północnej części gminy Bogatynia. Bardzo ucierpieli mieszkańcy Porajowa, gdzie woda przeszła przez miejscowość falą z góry, płynąc w kierunku osiedla Piastowskiego, zalewając i podtapiając kilkanaście mieszkań. Jednocześnie w Sieniawce, Lutogniewicach, Bratkowie, Działoszynie oraz w Krzewinie woda opadowa poczyniła wiele szkód materialnych.

Szkody powodziowe to jednak nie tylko szkody w majątku. To również szkody w psychice wywołane ciągłym strachem przed „wielką wodą”. Nie zna tego uczucia tylko ten, kto nigdy tego nie przeżył. Jedną z wielu przyczyn jest nieodpowiednie utrzymanie rowów melioracyjnych. Zgodnie z ustawą „Prawo Wodne” utrzymywanie rowów melioracyjnych należy do obowiązków właścicieli gruntów, zainteresowanych właściwym odprowadzaniem wód przez te rowy (art. 77 ust. 1 Prawa wodnego) lub do obowiązków spółki wodnej, jeżeli taka istnieje i właściciele gruntów wnoszą składki na rzecz spółki, w wysokościach odpowiadającym potrzebom należytego utrzymania tych rowów. Natomiast utrzymywanie cieków naturalnych (rzeka Miedzianka i Nysa Łużycka) w należytym stanie, umożliwiającym spływ wód powodziowych oraz lodów, jest obowiązkiem właściciela wód (art. 21 ust. 1 i art. 26 Prawa wodnego), czyli w odniesieniu do wód płynących - obowiązkiem Skarbu Państwa, w imieniu którego wykonują ten obowiązek regionalne zarządy gospodarki wodnej lub wojewódzkie zarządy melioracji i urządzeń wodnych. W ramach utrzymania wód, jednostki te mają obowiązek remontować i modernizować istniejące budowle regulacyjne, usuwać z koryt cieków wszelką wyrastającą roślinność (trawy, krzaki, drzewa) oraz odkładające się osady denne, tworzące łachy i wyspy (art. 22 ust. 2). Obowiązek utrzymywania wód wynika wprost z ustawy „Prawo wodne”, musi być realizowany i nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego ani pozwolenia na budowę, a zatem nie wymaga również uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia.

Utrzymywanie rowu otwartego - obowiązki właściciela:
Obowiązek prawidłowego utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do właścicieli gruntów (wynikający z Prawa Wodnego).

Zgodnie z art. 26
- Do obowiązków właściciela śródlądowych wód powierzchniowych należy:
• zapewnienie utrzymywania w należytym stanie technicznym koryt cieków naturalnych oraz kanałów, będących w jego władaniu;
• dbałość o utrzymanie dobrego stanu wód;
• regulowanie stanu wód lub przepływów w ciekach naturalnych oraz kanałach stosownie do możliwości wynikających ze znajdujących się na nich urządzeń wodnych oraz warunków hydrologicznych;
• zapewnienie swobodnego spływu wód powodziowych oraz lodów;
• współudział w odbudowywaniu ekosystemów zdegradowanych przez niewłaściwą eksploatację zasobów wodnych;
• umożliwienie wykonywania obserwacji i pomiarów hydrologiczno-meteorologicznych oraz hydrogeologicznych.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 - Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Jeżeli urządzenia nie są utrzymywane we właściwy sposób, to organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, w drodze decyzji ustala szczegółowe zakresy i terminy wykonywania obowiązku.

Zgodnie z art. 64 b. - W przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Likwidacja rowu może wiązać się ze zmianą warunków wodnych na gruncie i zgodnie z art. 29 Prawa wodnego, tut. urząd może przeprowadzić postępowanie w celu przywrócenia stanu wody na koszt właściciela gruntu, który zmiany dokonał. Informacje o nielegalnej likwidacji rowów są przekazywane do tut. urzędu celem podjęcia działań przywrócenia ich na koszt właściciela gruntu.

Stan wody
Zgodnie z art. 29. ust 1. - Właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu, znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
Zgodnie z art. 29. ust 2. - Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
Zgodnie z art. 29. ust 3. - Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Postępowanie w przypadku likwidacji rowu bez pozwolenia wodnoprawnego
Zgodnie z art. 64a. ust 1. - Jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza dokumenty wskazane w art. 131 ust. 2.

Legalizacja
Zgodnie z art. 64a. ust 2. - Organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może wydać decyzję o legalizacji urządzenia wodnego, jeżeli lokalizacja tego urządzenia nie narusza przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów art. 63, ustalając jednocześnie, w drodze postanowienia, wysokość opłaty legalizacyjnej, wynoszącą 10-krotność opłaty skarbowej za wydanie pozwolenia wodnoprawnego.

Obowiązek likwidacji
Zgodnie z art. 64a. ust 5. - Jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.

Przebudowa
Właściciel urządzeń wodnych może, po uzyskaniu pozwolenia wodnoprawnego odbudować, rozbudować, przebudować, rozebrać lub zlikwidować urządzenie wodne np. rów. Np. wnioskuje się o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na przebudowę rowu poprzez wykonanie przepustu na rowie. Do wniosku na odbudowę, rozbudowę, przebudowę, rozbiórkę lub likwidację urządzenia wodnego, tj. rowu, przepustu dołącza się:
• operat wodnoprawny,
• decyzję o lokalizacji inwestycji celu,
• opis prowadzenia zamierzonej działalności sporządzony w języku nietechnicznym,
• opłatę za wydanie pozwolenia wodnoprawnego 217,00 zł.
Wniosek może złożyć właściciel urządzenia wodnego lub osoba upoważniona, załączając upoważnienie wraz z opłatą skarbową 17,00 zł Zgodnie z art. 132. Operat sporządza się w formie opisowej i graficznej zgodnie z nowelizowaną ustawą Prawa wodnego z dnia 18 marca 2011 r. (tekst jednolity z 2005 r. Dz. U. Nr 239 poz. 2019 z późn. zm.).

Przykłady skutków zasypywania rowów
Zakryty rów na długości ok. 20 mb w rurę już po ok. 8-10 latach zamula się w 1 swojej średnicy, m.in. osypuje się ziemia z łączeń rur do wewnątrz itp. - co skutkuje podniesieniem wody w rowie np. o ok. 30-40 cm. W lecie (susze) lustro wody może się obniżać i istnieje możliwość samodzielnego podczyszczania przepustu, ale tylko do ok. 8 mb długości. Przeczyszczenie na dłuższym odcinku wymaga wyspecjalizowanej płatnej usługi czyszczenia. Prędzej czy później rury zanieczyszczają się, w związku z czym powstają problemy dotyczące zmiany stanu wody na gruncie i niezwykle trudno, a czasem niemożliwe jest zlokalizowanie miejsc zanieczyszczenia (przytkania rury). Każdy rów powstał kiedyś w jakimś konkretnym celu i miał/ma odprowadzać nadmiar wody z całej okolicy np. w związku z pojawieniem się ponadnormatywnych opadów lub innych sytuacji występujących raz na kilka lat. Zawsze warto zapytać osoby, które mieszkają od dłuższego czasu o historię danego rowu.

Ochrona przed zalaniem
Rowy stanowią strukturę do ochrony przed żywiołami i tworzą infrastrukturę do obrony przed ich skutkami. Ingerowanie w te infrastruktury i bagatelizowanie skutków likwidacji rowów, jest przyczyn lokalnych podtopień. W znacznej części tych podtopień i zalań pewnie można by uniknąć, gdyby rowy były czyszczone i drożne. Likwidacja rowu lub jego zamiana w sieć zamkniętą (rurę) powinna być ostatecznością. Rowy na użytkach rolnych są częściowo lub całkowicie niedrożne, a niejednokrotnie są zaorywane. Wówczas woda przy intensywnych opadach spływa niekontrolowanym odpływem i powoduje duże zagrożenie dla okolicznych budynków. Rowy niedrożne zasypane niestety śmieciami przyczyniają się do zanieczyszczenia metalami ciężkimi środowiska naturalnego. Właściciele rowów często nie zdają sobie sprawy z różnicy pomiędzy wodami powierzchniowymi a podziemnymi (takimi, które są zlokalizowane płytko pod powierzchnią ziemi). Jeśli przez lata woda płynie takim rowem, to również woda podziemna może zacząć płynąć zgodnie z takim ciekiem. Może się wydawać, że w rowie woda nie płynie, co bywa mylące, ponieważ woda płynie, ale pod powierzchnią gruntu. W związku z tym przesunięcie rowu i posadowienie budowli w miejscu starego rowu może przyczynić się do zalewania nieruchomości bądź pojawienia się wody na pobliskich działkach.

Zadrzewienie
Rola roślinności leśnej i zadrzewień śródpolnych w zwiększaniu małej retencji zlewni jest niebagatelna. Woda na terenie zlewni może być retencjonowana (przetrzymywana przez określony czas) na powierzchni terenu (obszary bagienne, zagłębienia terenowe), w glebie (wilgoć glebowa), w ciekach i naturalnych oraz sztucznych zbiornikach wodnych (wody powierzchniowe), a także w geologicznych warstwach wodonośnych (wody podziemne). Zwiększanie zasobów retencjonowanej wody może odbywać się za pomocą bardzo zróżnicowanych form. Mała retencja jest to zdolność do gromadzenia, przetrzymywania i odprowadzania wody w określonym miejscu i czasie na powierzchni, w glebie, wodach podziemnych, roślinności i ściółce leśnej. Duży wpływ na szybkość odpływu wód ze zlewni wywiera roślinność. Odpływ z pól ornych jest znacznie szybszy niż z obszarów łąk i pastwisk lub z terenów zalesionych. Dlatego niezwykle istotną rolę przeciwerozyjną, gleboochronną i poprawiającą retencję terenu użytkowanego rolniczo mają zadrzewienia śródpolne. Przyczyniają się one jednocześnie do wzrostu bioróżnorodności fauny i flory na tych terenach. Szczególny wpływ na strukturę odpływu wód mają lasy, które łagodzą wezbrania na obszarach o dużych spadkach terenu i pokrytych glebami słabo przepuszczalnymi. Poprawa użytecznego obiegu wody opadowej jest uzależniona w dużej mierze od racjonalnej gospodarki leśnej. Zwiększenie lesistości i zadrzewienia, odpowiednie rozmieszczenie lasów w zlewni oraz zrównoważona gospodarka leśna działają korzystnie na wyrównanie odpływów wód powierzchniowych.

Zalesienie
Powierzchnia terenów zalesionych w mieście i gminie Bogatynia stanowi ok. 40% całości powierzchni. Dużym kompleksem leśnym - 2175 ha stanowią tereny zrekultywowanego zwałowiska zewnętrznego w kierunku leśnym przez Kopalnię Turów. Pomimo, że struktura wiekowa tych zalesień jest charakterystyczna dla lasów młodych, już teraz stanowi istotny czynnik krajobrazowy i klimatyczny gminy Bogatynia. W ramach przeprowadzonych prac rekultywacyjnych na zwałowisku funkcjonuje system urządzeń hydrotechnicznych, który zapobiega niekontrolowanemu spływowi wód opadowych sprowadzanych ze zwałowiska oraz system zbiorników retencyjno-osadowych na jego przedpolu, zabezpieczający teren przyległy przed nadmierną ilością sprowadzanych wód oraz skutecznie wytrącają zawiesinę ilastą. Powstający na zwałowisku rozległy, antropogeniczny kompleks leśny przyczynia się w znacznym stopniu do podniesienia lesistości uprzemysłowionego regionu. Las korzystnie oddziałuje na kształtowanie się bilansu wodnego zwałowiska poprzez retencjonowanie znacznych ilości wód opadowych w ściółce i glebie leśnej, dzięki czemu zmniejsza się wielkość spływu powierzchniowego, a w konsekwencji także erozja zboczy. Składniki leśnej szaty roślinnej odznaczają się zdolnością zatrzymywania części opadów przy ich przenikaniu ze środowiska zewnętrznego do „dna lasu”. Uwarunkowana jest ona przez skład gatunkowy, strukturę i wiek drzewostanu i może się też zmieniać w poszczególnych porach roku w dość szerokich granicach, w zależności od rodzaju i intensywności opadu. Dzięki znacznym zdolnościom retencyjnym gleb leśnych, obszary te działają jako naturalne zbiorniki retencjonujące wodę w okresie występujących nadmiarów i oddające ją, w okresie niedoborów. Takie zjawiska, jak opad, parowanie, kondensacja pary wodnej, spływ powierzchniowy i odpływ wgłębny, kształtują się w lesie inaczej niż na terenach bezleśnych. Największy udział w całkowitej retencji zlewni leśnej ma retencja szaty roślinnej, następnie retencja wód otwartych (o ile na terenach zlewni występują), retencja glebowa oraz retencja gruntowa. Oddziaływanie lasu na gospodarkę wodną powinno się rozpatrywać kompleksowo, tak w powierzchniowej, jak i w podziemnej strefie krążenia wód. Zjawiska hydrologiczne związane z lasami, to:
• magazynowanie zapasów wilgoci, poprzez silną retencję gruntową,
• kumulowanie części opadów i zwracanie nadmiaru z powrotem do atmosfery,
• zmniejszanie bezpośredniego parowania z gruntu w porównaniu z polem, zwiększając transpirację,
• zwiększanie odpływu w okresie niskich i zmniejszanie w okresie wysokich stanów wód w ciekach,
• zmniejszanie spływów powierzchniowych,
• przedłużanie czasu trwania spływu wiosennego powierzchniowego oraz zamiana na odpływ podziemny,
• zapobieganie gwałtownym przyborom wody w ciekach i obniżanie kulminacji fal powodziowych,
• zapobieganie nadmiernemu spadkowi poziomu wód w rzekach w okresie suszy,
• spełnianie roli filtra oraz wpływ na skład biologiczny i chemiczny wód powierzchniowych i podziemnych.

Podsumowanie
Obowiązek prawidłowego utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do właścicieli gruntów.
Jeżeli urządzenia nie są utrzymywane we właściwy sposób, to organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, w drodze decyzji ustala szczegółowe zakresy i terminy wykonywania tego bowiązku.
Zasypanie, odbudowa, rozbudowa, przebudowa rowu jest ingerencją w urządzenie wodne, która to czynność wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.
Informacje o nielegalnej likwidacji rowów są przekazywane do tut. urzędu celem podjęcia działań przywrócenia ich na koszt właściciela gruntu.
Likwidacja rowu może wiązać się ze zmianą warunków wodnych na gruncie i zgodnie z art. 29 Prawa wodnego, na wniosek strony poszkodowanej, tut. urząd prowadzi postępowanie w celu przywrócenia warunków wodnych na koszt właściciela gruntu, który zmiany dokonał.
Zadrzewienia śródpolne przyczyniają się do zwiększenia retencji wodnej obszarów użytków rolnych.
Siedliska leśne odgrywają dużą rolę w zwiększeniu retencji wodnej, chroniąc przyległy teren przed nadmiernym spływem wód opadowych.

Literatura:
- Prawo Wodne [Dz.U. 2001 Nr 115 poz. 1229].
- www.ekoportal.gov.pl.
- Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Techniczna. 1999. Rola użytków zielonych i zadrzewień w ochronie środowiska.
- Jolanta Nietrzeba-Marcinonis. 2009. „Tworzenie ekosystemu leśnego jako efekt przeprowadzonych prac rekultywacyjnych. Warsztaty Górnicze- Zagrożenia naturalne w górnictwie”.

Opracowała: Dr inż. Jolanta Nietrzeba-Marcinonis Wydział Ochrony Środowiska i Zagospodarowania Przestrzennego